Ηλεία του 1821: H μάχη του Λάλα στο Πούσι

Η μάχη του Λάλα (9-13 Ιουνίου 1821) ήταν μια από τις πρώτες μεγάλες συγκρούσεις της Ελληνικής Επανάστασης του 21. Ήταν σημαντική νίκη των Ελλήνων κατά των Λαλαίων, μουσουλμάνων Αλβανών κατοίκων της περιοχής Λάλας της Ηλείας, οι οποίοι αποτελούσαν σοβαρό εμπόδιο για την ευνοϊκή εξέλιξη της επανάστασης στην Πελοπόννησο.

Στην περιοχή του Λάλα διέμεναν Αλβανοί, οι πιο φημισμένοι σε πολεμικότητα και ανδρεία, που αποτελούσαν υπολείμματα των Αλβανών επιδρομέων του 1770 στην Ελλάδα. Είχαν δε εγκατασταθεί σε διάφορους συνοικισμούς στην κατάφυτη περιοχή της αρχαίας Φολόης. Με ορμητήριο αυτό οι Λαλαίοι επιχειρούσαν συνεχείς επιδρομές στους κάμπους της Γαστούνης και του Πύργου Ηλείας, εναντίον Ελλήνων και Τούρκων γαιοκτημόνων, καταστρέφοντας και ρημάζοντας κάθε φορά, βάζοντας φωτιά στα χωριά, στα γεννήματα, συνάζοντας τα ζώα, περνώντας τον Αλφειό προς την Αγουλινίτσα και προχωρώντας ακόμα μακρύτερα.

Έτσι με τον τρόπο αυτό οι Λαλαίοι είχαν καταστεί οι κυρίαρχοι της Ηλείας και Ολυμπίας. Μάλιστα πολλοί βαλήδες της Πελοποννήσου προσπάθησαν κατά καιρούς να τους ταπεινώσουν, ιδιαίτερα ο Βελή Πασάς, αλλά δεν το κατόρθωσαν.

Η παροιμιώδης φράση «Απ’ του Κούμανι ως τ’ Αντρώνι, ο Θεός να σε γλιτώνει», που ακούγεται μέχρι και σήμερα, έχει προέλθει από τότε.

Στις αρχές της Επανάστασης του 1821, ο αρχηγός των επαναστατημένων σωμάτων του Μοριά, αρχιστράτηγος Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, θεώρησε ότι οι Λαλαίοι, ήσαν μια μεγάλη απειλή για την πορεία του Αγώνα. Γι’ αυτό το λόγο, δίνοντας τις ανάλογες οδηγίες, έστειλε τον Γιωργάκη Πλαπούτα με τους οπλαρχηγούς της Ηλείας, της Γορτυνίας και του Ωλενού, με σκοπό να ιδρύσουν στρατόπεδο κάτω από τη μύτη των Λαλαίων, ώστε να τους παρενοχλούν. Η αποστολή είχε δύο σκοπούς. Πρώτον, να τους αποκλείσουν στο Λάλα ώστε να μην επιχειρούν ληστρικές εξόδους προς την ευρύτερη περιοχή και, δεύτερον, να τους εμποδίσουν να εκστρατεύσουν προς την Τριπολιτσά, όσο καιρό θα κρατούσε η πολιορκία της πρωτεύουσας, αλλά και της κεφαλής του Μοριά.

Ο Πλαπούτας κατέβηκε στην Ηλεία και, με τους υπόλοιπους οπλαρχηγούς, ίδρυσε στην ευρύτερη περιοχή στρατόπεδο, σύμφωνα με τις οδηγίες του αρχηγού.

Στο στρατόπεδο των Ελλήνων επικρατούσαν δύο απόψεις αναφορικά με την αντιμετώπιση των Λαλαίων. Οι Επτανήσιοι, οι οποίοι αποτελούσαν την πιο οργανωμένη στρατιωτική δύναμη, ήθελαν να επιτεθούν άμεσα εναντίον των Λαλαίων, ενώ οι ντόπιοι προτιμούσαν να περιμένουν την κατάλληλη ευκαιρία.

Η μάχη του Λάλα στο Πούσι – Ο Α. Μεταξάς, ηγούμενος των Επτανησίων στη μάχη του Λάλα, πίνακας του Πέτερ φον Ες στη Στοά Μονάχου (wikipedia)

Από την πλευρά τους, οι Τουρκαλβανοί προσπάθησαν να κερδίσουν χρόνο με σκοπό να συντονισθούν και να διασπάσουν το Ελληνικό στρατόπεδο. Στις αρχές του Ιουνίου του 1821, ο Κεφαλλονίτης Παναγής Μεσσάρης, μετέφερε στους Λαλαίους επιστολή των Επτανησίων αρχηγών Κωνσταντίνου και Ανδρέα Μεταξά, Γεωργίου Φωκά, Ευαγγέλη Πανά, Παναγιώτη Στρούτζα, Μιχαήλ Κουτουφά και Διονυσίου Σεμπρικού, που τους καλούσε να παραδοθούν άνευ όρων.

Οι Λαλαίοι άρχισαν να κωλυσιεργούν, υποστηρίζοντας ότι την απόφαση θα έπρεπε να την πάρουν οι αρχηγοί τους, οι οποίοι απουσίαζαν από το Λάλα. Τότε, οι επαναστάτες, με επικεφαλής τον Γεώργιο Πλαπούτα, τους αδελφούς Μεταξά και τον Γεώργιο Σισίνη, αποφάσισαν να δράσουν και να τους επιτεθούν από τρία σημεία.

Χωρίς να συντονιστούν κατάλληλα, ο Πλαπούτας επιτέθηκε μόνος του στις 9 Ιουνίου και, φυσικά, αναγκάστηκε να υποχωρήσει μετά την αντεπίθεση των Λαλαίων. Μέσα στη σύγχυση από την μάχη και τον μεγάλο καύσωνα που επικρατούσε, ο Πλαπούτας άφησε την τελευταία του πνοή στην περιοχή Μπαστηρά, προς τη Νεμούτα. Ακόμη, 14 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους (11 Πελοποννήσιοι και 3 Επτανήσιοι). Οι δε απώλειες των Λαλαίων ήσαν υπερδιπλάσιες.

Στο στρατόπεδο των Ελλήνων επικρατούσε μεγάλη σύγχυση. Οι ίντριγκες και τα «αλληλοφαγώματα» για την αρχηγία ήταν η αιτία που, πολλοί απ’ αυτούς, ήθελαν να εγκαταλείψουν τον αγώνα. Ο Κολοκοτρώνης, που αντιλήφθηκε την κατάσταση, έστειλε τον εμπειροπόλεμο Δημητράκη Πλαπούτα, ο οποίος κατόρθωσε να τους ενώσει και να τους εμψυχώσει. Οι Λαλαίοι, από την άλλη, αναθάρρησαν και αυτοί, όταν είδαν να καταφθάνουν ενισχύσεις από την Πάτρα. Επικεφαλής των 1.000 Τουρκαλβανών ήταν ο Γιουσούφ Πασάς.

Ο Γιουσούφ ήθελε να ξεκαθαρίσει αμέσως την κατάσταση και επιτέθηκε με τους άνδρες του στη περιοχή Πούσι, όπου βρίσκονταν οχυρωμένοι οι Έλληνες. Βασικός του στόχος ήταν να αποσπάσει, πρώτα, τα κανόνια που διέθεταν οι Επτανήσιοι και στη συνέχεια με την ησυχία του να τους αποδεκατίσει. Ήθελε να επιβάλλει τους όρους του, χωρίς όμως να υπολογίσει τους γενναίους Έλληνες.

Η μάχη δόθηκε σώμα με σώμα και η ανδρεία των Ελλήνων ανάγκασε τις δυνάμεις του Γιουσούφ να υποχωρήσουν και, μαζί με όλους τους Λαλαίους – την επομένη μέρα – να πάρουν το δρόμο για την Πάτρα. Οι Έλληνες, στο Πούσι, έχασαν 84 άνδρες (60 Πελοποννήσιους και 24 Επτανήσιους). Οι επαναστάτες, όταν εισήλθαν στο ερημωμένο, πλέον, Λάλα, το λεηλάτησαν και, στη συνέχεια, το πυρπόλησαν, φοβούμενοι την επάνοδο των Λαλαίων. Συνολικά, γύρω στα χίλια σπίτια παραδόθηκαν στις φλόγες.

Η νίκη των Ελλήνων σήμανε το τέλος της επιβολής των Λαλαίων στην περιοχή μας και εξασφάλισε την εκ των δυτικών βοήθεια των εχθρικών δυνάμεων, κατά την πολιορκία της Τριπολιτσάς. Η Ηλεία, ύστερα από αυτή την μεγάλη νίκη, ήταν η πρώτη που απελευθερώθηκε και, στο έδαφός της, δεν εγκαταστάθηκε, ξανά, Τούρκος.

Σε κάποιες υπερήφανες Λαλιώτισσες, που φέρονταν να αιχμαλωτίστηκαν μετά τη μάχη αναφέρεται το ακόλουθο δημοτικό τραγούδι:

Του Λάλα με τα κρυά νερά, με τοις βαρειές κυράδες
με τοις τραναίς αρχόντισσαις, τοις καλομαθημέναις
που δεν καταδεχόντανε της γης να την πατήσουν,
ποφόρηγαν χρυσά σκουτιά* και κόκκινα σαλβάρια*
και τώρα πως κατάντησαν κοπέλλαις σ΄ τους ραγιάδες!
Φέρνουν βαρέλια με νερό και ξύλα ζαλωμέναις*
νά χουν οι Έλληνες νερό, φωτιά να πυρωθούνε.
Και η μιά την άλλη ελέγανε και η μια την άλλη λένε:
-Τι να ν΄ κείνα που φαίνονται, τι να ν΄ κείνα που ερχώνται;
Μήνα ειν΄ μπαϊράκια τούρκικα, μην τάστειλε ο Πασάς μας;
-Δεν είν΄ μπαϊράκια τούρκικα, δεν τάστειλε ο Πασάς μας
παρά είν. μπαϊράκια κλέφτικα, κ΄ είναι των Πλαπουταίων.
Κλαίνε μανούλαις για παιδιά, γυναίκες για τους άντρες
κλαίει και μια χανούμισσα για το μοναχογιό της.

(wikipedia, antroni.gr)

Διαβάστε ακόμα:

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!

Όλοι μπορούν να σχολιάσουν ελεύθερα. Σχόλια που δεν είναι γραμμένα στα Ελληνικά διαγράφονται. Υβριστικά κλπ σχόλια επίσης διαγράφονται.

Please enter your name here